Όπως χαρακτηριστικά είχε διατυπώσει ο στωικός φιλόσοφος Επίκτητος:

Αυτό σημαίνει ότι οι άνθρωποι δεν διαταράσσονται συναισθηματικά από τις καταστάσεις τις ίδιες, αλλά από τον τρόπο που τις ερμηνεύουν, τις αξιολογούν και σκέφτονται γύρω από αυτές.

 

Όταν οι σκέψεις μας είναι ρεαλιστικές και λειτουργικές, οδηγούν σε υγιή και ισορροπημένα συναισθήματα. Αντίθετα, οι μη ρεαλιστικές ή δυσλειτουργικές σκέψεις γεννούν έντονα δυσάρεστα συναισθήματα, τα οποία με τη σειρά τους οδηγούν σε αρνητικές συμπεριφορές. Αυτή η αλυσιδωτή αντίδραση παγιδεύει το άτομο σε αυτό που η CBT ονομάζει «φαύλο κύκλο», διαιωνίζοντας τα προβλήματα στην καθημερινότητά του.

 

Σύμφωνα με τους θεμελιωτές της προσέγγισης, Albert Ellis (1962) και Aaron Beck (1976), οι άνθρωποι τείνουν βιολογικά να σκέφτονται με γνωστικές προκαταλήψεις. Αρχικός στόχος της Γνωσιακής Συμπεριφορικής Ψυχοθεραπείας είναι ο εντοπισμός αυτών των δυσλειτουργικών μοτίβων που προκαλούν συναισθηματική φόρτιση και εμποδίζουν το άτομο από το να πετύχει τους στόχους του.

Μέσα από τη θεραπευτική διαδικασία, οι μη ρεαλιστικές πεποιθήσεις αντικαθίστανται με πιο λειτουργικές και αντικειμενικές σκέψεις, οδηγώντας σε συναισθηματική αποφόρτιση, πιο βοηθητικές συμπεριφορές και, τελικά, στον απεγκλωβισμό του ατόμου.

 

Όπως σημειώνει και ο Ι. Γ. Παπακώστας (1994), η Γνωσιακή προσέγγιση αποτελεί ένα ολοκληρωμένο ψυχοθεραπευτικό σύστημα. Συνδυάζει μια στέρεη θεωρητική βάση, μια δομημένη και συνεργατική θεραπευτική σχέση, καθώς και μια σειρά από εξειδικευμένες επεμβατικές τεχνικές, οι οποίες υποστηρίζονται από ένα ευρύτατο σύνολο πολυάριθμων πειραματικών και κλινικών μελετών παγκοσμίως.